İklim krizini hâlâ “gelecek kuşakların sorunu” sananları acı bir sürpriz bekliyor. Okyanusların suları ısınıyor, bir Süper El Nino olasılığı hızla artıyor.
EL NİNO
El Nino, Pasifik Okyanusu’nda her 2-7 yılda bir gerçekleşen, 9-12 ay süren rüzgârların yavaşlamasına bağlı doğal bir iklim olayı. Kayıtlar başladığından bu yana, beş Süper El Nino yaşanmış: 1877-78 yıllarında yaygın kuraklıklar 50 milyondan fazla ölüme yol açmış; 2023-2024’teki de kayıtlardaki en güçlü El Nino, rekor sıcak dalgalarına yol açmış.
El Nino, Avustralya’ya, Güneydoğu Asya’ya kuraklık, Güney Amerika’ya aşırı yağışlar, su baskınları, Afrika’da bölgesine göre aşırı yağışlar ve kuraklık, getiriyor. Afrika tarımı iklim koşullarına çok bağımlı olduğundan sık sık gıda krizleri patlak veriyor. El Nino Türkiye’yi de en çok Akdeniz havzasında etkiliyor: Aşırı sıcaklık, kuraklık ve orman yangınları riski artıyor. Bunlara karşılık Kuzey Yarımküre’de kışlar görece ılık geçiyor. Küresel ısınma söz konusu olduğunda El Nino ateşe benzin döküyor, buna karşılık küresel ısınma El Nino etkisini büyütüyor: Süper El Nino. Aşırı sıcak dalgaları, yangınlar, aşırı yağmurlar, su baskınları, dolayısıyla gıda krizleri 2026-2028 döneminde etkili olacak. Körfez savaşı bu krizleri daha da ağırlaştıracak. Ayrıca hacca gidecek olanları 45°C+ sıcaklıklar, kırsalda çalışanları hızla artmaya başlayan kene nüfusu bekliyor. Zehirli yılanlar da kuzeye göç etmeye başlıyor.
OKYANUSLAR ÖLÜYOR
El Nino, hatta bir Süper El Nino beklentilerinin arkasında bu yıl okyanus sularında yüzey sıcaklığının yıllık ortalamalarının 6°C üzerine çıkması var. Deniz sıcaklığı normalin yalnızca 1-2°C üzerine çıktığında mercanlar stres altına giriyor, ağarıyor. Deniz türlerinin yaklaşık dörtte birine yaşam alanı sağlayan resiflerin kaybı binlerce türü etkiliyor. Denizler ölüyor!
(...)
BEDELİ KİM ÖDÜYOR?
Imperial College’ın bir araştırmasına göre bu yıl mayısın yalnızca bir haftasında İngiltere ve Galler’de 250 ölüm sıcaklardan kaynaklanmış. 2024 yaz verilerine göre ABD’de aşırı sıcaklık, trafik kazalarından üç kat, cinayetlerden 16 kat daha fazla can aldı. İklim bir “çevre sorunundan” çok öte bir olay.
Gıda krizleri de yolda: 25°C’yi aşan sıcaklıklarda ineklerin süt verme kapasitesi günde yaklaşık yüzde 10 oranında düşüyor. Küresel ortalama sıcaklığın her 1°C yükselmesi, dünyanın, buğday, arpa, mısır, pirinç gibi başlıca tahıllarında ortalama yüzde 3 ila yüzde 8 arasında verim kaybına yol açıyor.
Sular ısınıyor, Süper El Nino koşullarını besliyor, bunlar da ısınan bir gezegenin ateşi üzerine petrol döküyor.
(...)
Yazının tamamını okumak için tıklayınız
No comments:
Post a Comment