Mutlak butlandan sonra

 

“O kadar da olmaz!” derken karar çıktı. Sonra, polis kapıya dayandı! Aslında, Kılıçdaroğlu bir araç ve her şey hızla değişiyor. Önce o kararı anlamak gerekiyor. Türkiye’deki rejimin karakteri, “devlet biçimi”, yargıyı çalıştıran irade üzerinde düşününce ortaya tek bir sonuç çıkıyor: AKP liderliği önümüzdeki seçimleri, ne pahasına olursa olsun biz kazanacağız diyor.

BİR PARADOKS 

AKP’nin önünde, 2013’ten bu yana gittikçe derinleşen bir paradoks var.

Bir taraftan, toplumdan rıza alma kapasitesi ivme kazanarak aşınıyor; artık olağan koşullarda, kurallara uygun yapılan genel seçimleri ve halkoylamalarını kazanma şansı yok. Bu durumun kimi sonuçlarını 2015-2018 arasında yaşananlara bakarak görebiliriz:

2015 Haziran seçimleri ve 7 Haziran-1 Kasım arasında yaşananlar: AKP tek başına hükümet kuramadı. HDP anahtar parti oldu. Sonra...

15 Temmuz 2016 darbe girişimi, OHAL, KHK: Ölümler, geniş çaplı tutuklamalar, tasfiyeler. Devlet personeli yeniden şekillendi. Seçim sonuçlarının oluşmasında önemli payı olan Selahattin Demirtaş tutuklanarak etkisizleştirildi.

16 Nisan 2017 halkoylaması, OHAL ve yandaş basın baskısı altında yaşanan oylamayı, 2.5 milyon mühürsüz oy pusulasına karşın ancak yüzde 51 ile kazandı... Başbakanlık makamı kaldırıldı, partili cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçildi.

24 Haziran 2018 tartışmalı Cumhurbaşkanlığı seçimleri... Tüm bunlara olanak veren pasif bir CHP. Sonuç: AKP, gerçek bir muhalefetin karşısında, seçimleri, adeta “satranç tahtasına tekme atmadan” kazanamaz!

Diğer taraftan, AKP döneminde şekillenen rant ekonomisi, bu ekonomi üzerine yaşayan sınıflar ve siyasal İslamın seçkinlerinin ve taraftarlarının bu rejim altında elde ettikleri ekonomik-siyasi/hukuki-kültürel ayrıcalıklar, bu ayrıcalıkları korurken gittikçe yoğunlaşan hukuksuzluk, iktidarı bırakıp muhalefete geçmeye izin vermiyor. Zaten yeni devlet biçiminde de gerçek bir muhalefete yer yok.

ÖZEL DÖNEMİNDE CHP 

Uzun süre iktidarda kalan tek parti rejimleri altında, bir başka paradoks oluşuyor: 

(...)

Bu “bilişsel kilitler” içinde hareket eden her muhalefet, aslında rejimi güçlendiriyor, rejimin/ iktidarın meşruiyetini besliyor. CHP’nin Kılıçdaroğlu dönemi, böyle bir muhalefet rejimiydi. Özel döneminde CHP bu “bilişsel kilitleri”, hak-adalet sorunu, geçim sıkıntısı krizi üzerinde odaklanarak, kitleleri hareketlendirerek zorlamaya başlayınca rejim partisinin meşruiyetinin “gerçeği”, dikkatle inşa ettiği toplumsal kutuplaşma içinde bile sırıtmaya başladı. Bu durum, rejim ve liderliği açısından bir beka sorunu anlamına geliyordu: Muhalefet, mutlaka eski sınırlarının (bilişsel kitlerin içine) geri sokulmalıydı.

Peki, “Ne yapmalı” sorusuna bir cevap önerecek konumda değilim. Ancak soru ve yapılmakta olanlar üzerinde düşünmeye çalışabilirim: 

(...)

Yazının tamamını okumak için tıklayınız

‘Arkadaşlar hazır mıyız?’

 

Küresel düzeyde hemen her ülke için ekonomik, siyasi ve toplumsal riskler hızla artıyor. Bu geçici bir dalgalanma değil; kısa dönemde enerji ve gıda kriz, riskleri artıyor, uzun dönemde ise kapitalist düzenin kendi sınırlarını zorlayacak bir Sanayi Devrimi yaşanıyor.

KRİZLER... KRİZLER

İran savaşı, Hürmüz Boğazı’nın kapanması küresel enerji tedarikini bir kırılma noktasına taşıdı. Yaklaşık 80 ülke acil önlem almak zorunda kaldı. Analistler, boğaz açılmazsa petrol fiyatlarının 150-180 dolar/varil seviyesine çıkabileceğini; enflasyona ve resesyona yol açabileceğini düşünüyor. Uluslararası Enerji Ajansı’na göre günlük talep, üretimin 6 milyon varil üzerinde seyrediyor; küresel rezervler yaklaşık 380 milyon varil eridi. Bazı gelişmekte olan ülkelerde fiilen kıtlık başladı; havacılık ve petrokimya sektörleri anlık baskı altında (Financial Times). 

(...)

İran savaşı nedeniyle yükselen petrol, doğalgaz ve gübre maliyetlerinin tarımsal üretim üzerindeki basıncına ek 2026 yılı içerisinde ortaya çıkması beklenen bir “süper El Niño” hava olayının (CNBC, Le Monde) etkisiyle daha da artması beklenen aşırı sıcaklar, kuraklık, su kıtlığı ve diğer iklim düzensizliklerinin tarım üzerindeki basıncı derin bir krize dönüştürebilir. NOAA’nın (Okyanus ve Atmosfer İdaresi) son projeksiyonları kasım ayına kadar deniz yüzey sıcaklıklarının tarihsel ortalamanın en az 2.5°C üzerinde seyredeceğini gösteriyor; bazı modeller ise 4°C’yi aşıyor.

(...).

SANAYİ DEVRİMİ 

Bu kısa dönem krizlerin üzerine, YZ (kontrolden kaçarak türlü “kazalar” yaratma riskine ek) büyük bir paradoksla geliyor.

(...)

Yazının tamamını okumak için tıklayınız

Tükidides tuzağında ‘stratejik istikrar’

 

Trump ve Şi Cinping, Mayıs 2026 Pekin zirvesinin ardından iki ülkenin ilişkisinin sıfırlanmasından söz ettiler. Ancak Washington için sıfırlama, ticaret dengesizliklerinin giderilmesi ve Çin pazarına erişiminin genişletilmesi anlamına gelirken Pekin için, sıfırlanmadan, Çin’in ekonomik, jeopolitik yükselişine müdahale edilmeyen, öngörülebilir bir “stratejik istikrar” döneminin başlangıcıydı. 

YAPISAL ÇERÇEVE

Bu iki farklı anlayışın aynı anda geçerli olabileceğini düşünmek gerçekten çok zor. Bu zorluğun, son yıllarda çok sık gündeme gelen, Tükidides tuzağı kavramı bağlamında yapısal bir zemini var. Tükidides tuzağı, yükselen güç ile yerleşik güç arasındaki geçiş dönemlerinin tarihsel dinamiğini betimler: Atina ve Sparta rekabetinin yol açtığı Peloponez savaşlarının nedenlerinin analizinden çıkarılan bu tez, tarihte on altı benzer durumdan on ikisinin savaşla sonuçlandığını gösteriyor. Tuzağı tetikleyen niyetten çok algı oluyor. Egemen güç yükselenden korkmaya başlıyor. Yükselen güç de kendi kapasitelerini abartıyor. Girift ittifak ilişkileri içinde, tarafların hata yapma olasılığı artıyor; çıkan yerel bir çatışma hızla genelleşerek büyük bir savaşa dönüşebiliyor. 

(...)

SANAYİ POLİTİKASI

Rhodium Group’un Mayıs 2026 tarihli raporu (Wall Street Journal), Çin sanayi politikasının 2016’dan bu yana kapsamının nasıl genişlediğini belgeliyor. Rapora göre 2016’da Çin’in küresel ihracat hacminin yüzde ellisinden fazlasını elinde tuttuğu ürün kategorisi sayısı 163’tü. 2024’te bu rakam 315’e ulaşmış. Hedef listesi artık yalnızca ileri teknoloji sektörlerini değil, tekstil ve ev aletleri, otomotiv gibi olgunlaşmış endüstrileri de kapsıyor.

Bu genişlemenin siyasi sonucu, ticaret istatistiklerinin ötesine geçiyor. Çin, içeride sıfır ithalat bağımlılığını hedeflerken dışarıda Çin’in ihracatına sistematik bir bağımlılık yaratıyor. Hızla sanayileşmeye devam eden Çin, yurtiçinde kapasitesi talep sınırını aştığında, üretim fazlası dünya piyasalarına akıyor; devlet destekli Çin üreticilerinin rekabet gücü göreli olarak yüksek olduğundan kolaylıkla fiyat kırabiliyor, yabancı rakipleri hızla pazar paylarını kaybetmeye başlıyorlar.

(...)

“Tükidides tuzağı” içinde “stratejik istikrar” teorik olarak belki mümkün ama tarih çok zor olduğunu söylüyor. Hele, bu “tuzak” kendilerini uygarlık zemininde tanımlayan güçler arasında şekilleniyorsa.

Yazının tamamını okumak içşn tıklayınız

Pekin zirvesi üzerine bir not

 

Trump’ın bu hafta Pekin’e yaptığı ziyaret bir diplomatik olayın ötesinde, belki de bir büyük dönüşümün işaretlerinden biri olarak okunabilir.

İKİ YENİ KAVRAM 

Pekin zirvesi özgün bir tarihsel dönemde gerçekleşiyor. Bu dönemi “düzensizlik” kavramıyla tanımlama eğilimi oldukça yaygın ama Avrupa Dış İlişkiler Konseyi başkanı Mark Leonard Project Syndicat’taki yorumunda, düzensizlik kavramını yeterli bulmayarak yeni bir kavram öneriyor: “Kural ötesilik” (un-rule). “Düzensizlik” kuralların ihlal ediliyor olması durumudur. İhlal edenler bile o kuralların varlığını dolaylı olarak kabul eder. “Kural ötesilik” ise ortak kuralların artık fiilen yok olduğu bir durumu tanımlıyor. Örneğin, Rusya, Ukrayna’yı işgal ederken hukuki gerekçeler üretmeye çalıştı. ABD ve İsrail’in İran saldırısında, böyle bir çaba neredeyse hiç olmadı. Leonard’a göre sorun artık kuralların ihlali değil; kuralların referans noktası olma kapasitesini kaybetmesidir.

(...)

Bir yeni kavram da “kaldıraç”. Artık, güç kadar kaldıraç belirleyici olmaya başladı (Nigel Green, The Asia Times). Örneğin, İran, Yunanistan’dan küçük bir ekonomiyle küresel enerji piyasalarını sarsabiliyor. Çin, nadir toprak elementleri işlemesindeki yaklaşık yüzde 90’lık hâkimiyetiyle ABD savunma sanayisi üzerinde etki yapabiliyor. Financial Times’ta Nader Mousavizadeh de “Güç, büyüklükten veya zenginlikten çok, dengesizliği kaldıraca dönüştürme yeteneğinden kaynaklanır” diyor.

Küreselleşme dönemlerinin en büyük yanılgısı ekonomik entegrasyonun, barışçı eğilimleri besleyeceğine, jeopolitik çatışmayı sınırlayacağına inanmak oluyor. Geçen yüz yılın başında da egemen olan bu inanç yine boş çıkıyor. Entegrasyon barış değil, kriz derinleşmeye başlayınca, uluslararası ekonomik jeopolitik rekabet sertleşirken dış ticarette korumacılık, teknolojiye erişim, enerji akışı gibi kaldıraçlar üretiyor. Hatta, artık belirsizliğin kendisi bile bir kaldıraç. Entegrasyon sistemik kırılganlıkları büyütüyor.

Pekin zirvesi

Trump Pekin zirvesini, iç politikada tarım ve havacılık gibi alanlarda, Çin’in alımları/yatırımları, nadir toprak elementleri konusunda vereceği güvenceler üzerinden yeni başarılar elde etme fırsatı olarak görülüyor. 

(...)

yazının tamamını okumak için

Neocon "Melankolisi" ve tuzaklar

Bu hafta Amerikan medyasında garip bir şey oluyor. Neocon entelektüel geleneğin iki büyük ismi- Robert Kagan ve Max Boot- art arda yayımladıkları analizlerde âdeta Amerikan hegemonyasının ölüm ilanını yazdılar. Kagan, İran karşısında "toplam bir mağlubiyet" yaşandığını, Hürmüz Boğazı'nın bir daha asla eski haline dönmeyeceğini iddia etti. Boot ise eski bir CIA analistiyle yaptığı söyleşide, Tayvan'da bir savaş çıkması durumunda Amerikan donanmasının bölgeden kaçmak zorunda kalacağını, Çin'in askerî üstünlüğünün artık "büyüklük sıfatlarından kaçınmayı zorlaştırdığını" ortaya koydu.

 

Bu yazıları okuyan bir gözlemcinin aklına ilk anda, “Neoconlar gerçekten pes mi etti?” sorusu gelebilir. Bir yorumcu da “imana mı geldiler?” diye sorarak dalga geçiyordu.

 

Ancak daha dikkatli bir bakış sonrasında, neocon “dünyasını” biraz bilen birisi hemen kuşkulanmaya başlayacaktır: Bunlar imparatorluk projesinden asla vaz geçmezler, sakın aslında bir tuzak kuruyor olmasınlar? “Dünyada ABD yenildi imajı yayılıyor” - aynı akımdan Cristopher Caldwell de bir hafta önce, New York Times’daki yorumunda “Amerika resmen çöküşte olan bir imparatorluk” demiyor muydu? Bence her üç yazar da satır aralarında: “Acilen bir şey yapmak lazım!” demeye getiriyorlar.  Bu ana kadar uygulanan taktikler başarısız olduysa geriye  o çok güvendikleri  askeri-kinetik güç ve kara operasyonu kalmıyor mu?

 

Gerçekten de dün gece, Pentagon'dan "Çekiç" (Sledgehammer) adında yeni bir operasyonun hazırlık emirleri ilişkin bilgiler basına sızdırıldı. Bu bilgiler, İran'a karşı kara işgalini de içeren büyük çaplı yeni bir saldırı planının inşa edilmekte olduğunu ima ediyordu. Savunma Bakanı Hegseth, bölgedeki Amerikan güçlerinin "Şubat ayına kıyasla çok daha güçlü" olduğunu doğruladı. Yani Kagan "Kara işgali imkânsız, felaket kaçınılmaz" derken, Pentagon aynı anda o imkânsız denen şeyi planlıyordu.

 

Neoconların yaydığı karamsarlık bence, bir analiz değil, bir psikolojik harekât. Amaç, dış politika seçkinleri arasında "Artık her şey kaybedebiliriz" hissi yaratarak, her zamankinden daha şiddetli bir müdahaleyi "kalan tek seçenek" gibi göstermektir.

 

Şöyle bir mantık işliyor olabilir: 1. Önce sadece hava gücüyle bir operasyon başlatırsın. (Operasyonun adı "Epic Fury" idi.) 2. Hava gücü siyasi zafer getirmez; rejim çökmez, teslim olmaz. 3. Neocon analistler devreye girer: "Şah mat! Yenildik! İmparatorluk çöküyor!" 4. Karamsarlık zirve yapınca, başka bir neocon kanadı, ya da Kasım seçimlerine giderken yenilmişlik havası yaratmamak, belki de  savaşı bahane etmek için Heritage Foundation faşistleri - bunlardan her şey beklenir- Beyaz Saray koridorlarında konuşmaya başlar:  "Ancak... bir kara harekatı yaparsak belki..." 5. Ve "Çekiç" operasyonu masaya konur.

 

Dikkat edin: "Çekiç" sadece askerî bir plan değil, aynı zamanda bir hukuk manevrası. ABD Anayasası'nın Savaş Yetkileri Yasası, bir başkanın Kongre onayı olmadan sadece 60 gün boyunca savaşa girebileceğini söyler. "Epic Fury" 40 gün sürdü. Ateşkes ilan edildi. Şimdi operasyonun adı değiştirilerek yeni bir 60 günlük sürenin başlatılması hedefleniyor plabilir. Yani aynı savaş, aynı hedefler, ama yeni bir isimle yeniden paketlenmiş olabilir.

 

Neoconlar İmparatorluk projesinden vaz geçmiyorlar. Geçmezler, onların dünya görüşü, varlık nedeni 1990’ların sonundan bu yana bu imparatorluk projesi üzerine kuruludur. “ Project for New American Century” raporunu bunlar üretti. Komplo teorileri çevreleri 11 Eylül olayını  dönüp dolaşıp bu, rapora dayanarak, bu kesime bağlar. 1998’de hazırlanan bu rapor ABD dış politikasında imparatorluk yönünde büyük bir  değişim gerektiğini savunuyor ama çarpıcıbir olay olmadan bu değişimin Amerikan halkına anlatılamayacağını söylüyordu. O zaman da bunların esas hedefleri Afganistan ve Irak değil İran’dı çünkü bunlar İsrail lobisine özellikle de JINSA’ya (Amerika Yahudi Ulusal Güvenlik Enstitüsü) çok yakın bir kesimdir. Bugün Netanyahu hükümetinin “Büyük İsrail Projesi”nin dayandığı “The Clean Break” raporunu da bu çevrede üretilmişti. 

 

Şimdi, "pessimistic" görünerek, aslında ellerindeki son kozu oynuyorlar: panik yaratmak. Panik yaratan bir entelektüel, birkaç hafta sonra gelen kara işgalini "mecburiyet" olarak satabilir.

 

Siz bu yazıyı okurken, Trump yönetimi iki şeyi bekliyor: Birincisi, Başkan'ın Çin lideri Xi ile yapacağı görüşmeden alacağı sinyal (Çin'in tarafsız kalması ya da en azından müdahale etmemesi). İkincisi, "Çekiç" operasyonuna yeşil ışık yakacak iç siyasi iklimin oluşması.

“Arsonistler” yangın raporu yazmıyor. Yeni bir kibrit arıyorlar.

Türkiye o resmin neresinde?

 

Hürmüz Boğazı’nda gerilim tırmandıkça enerji ve gıda güvenliği sorunlarının kesiştiği görülüyor. Perşembe günü, Çin’in yeni 10 Yıllık Tarımsal Gelişme Planı’na, gıda güvenliği sorununa değinmiş, “AKP Türkiye’si bu resmin neresinde?” diye sormuştum.

Ekonomist Elif Karaçimen’in bir çalışması (Katman, 7/05) bu soruya bir cevap veriyor. Bu cevap ilk bakışta paradoksal görünüyor: Türkiye tarımda zayıflar ve buğday, mısır, yağlı tohumlar ticaretinde giderek açık verirken işlenmiş gıda ihracatı rekorlar kırıyor.

BAĞIMLI GELİŞ-ME!

Türkiye, neoliberal modeli benimsediğinden bu yana tarımsal hammaddeyi ithal edip düşük işçilik maliyetleriyle işleyerek yeniden ihraç eden, yerli ürünleri daha ucuza, yerli üretimi yıkmak pahasına ithal eden bir ekonomiye dönüştü. Artık değer üretiliyor ama artık-değer ülkede kalmıyor. Artık değere el koyanlar onu büyük ölçüde dışarıya transfer ediyor. Türkiye bu zincirin işleme, dağıtım halkasında duruyor; bu arada yerli üretim kapasitesi aşınıyor, ülke yabancı üreticiye pazar oluyor.

Karaçimen’e göre Türkiye’nin gıda, tarım sektöründe faaliyet gösteren Cargill, Bunge, Olam, ADM, CP Standard, BRF gibi çokuluslu şirketler, çoğunlukla sıfırdan yatırım yapmıyorlar, mevcut yerli firmaları satın alıyorlar. Bu şirketler üretim birimlerinde yalnızca nihai ürün üretmiyorlar, tohum ve gübreden başlayarak işleme, depolama, dağıtıma kadar tedarik zincirinin her halkasında konumlanıyorlar. Bu durum Türkiye’nin uluslararası işbölümü içindeki konumunu da şekillendiriyor.

Azgelişmişlik, “geri kalmışlık” durumunun bir rastlantı değil, emperyalist-kapitalist sistemin yapısal bir özelliği olduğunu1960’lardaki “gelişme iktisadı”, “yeni sömürgecilik” tartışmalarından bu yana biliyoruz. 

(...),

yazının tamamını okumak için tıklayınız

IV. kriz farklı...

 

İran savaşının tetiklediği, enerji krizi öncekilerden farklı; yeni bir dönemin başladığını düşündürüyor.

HEGEMONYANIN SONU

Bu kriz, Wisconsin Üniversitesi’nden tarihçi Giuliana Chamedes’in yorumuna göre (Foreign Policy)20. yüzyılın enerji krizlerinden farklı. Chamedes, ABD merkezli düzen II. Dünya Savaşı sonrasında kuruldu ama “Gerçekte, savaş sonrası dönemin üç büyük petrol şoku -1956, 1973 ve 1978-79- Batı Avrupa ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki ittifakı konsolide ederek bugünün siyasi, ekonomik düzeninin temelini attı” diyor. Bu “IV. kriz”, Batı ittifaklarını parçalıyor, dolar hâkimiyetini zayıflatıyor, alternatif jeopolitik yakınlaşmaları teşvik ediyor. Yazar, yeni, büyük olasılıkla Çin merkezli bir dünyanın şekillenmekte olduğunu düşünüyor.

ABD’de muhafazakâr kanadın önemli entelektüellerinden Christopher Caldwell de bu savaşın Amerikan hegemonyasının gerilemesinde belirleyici bir dönüm noktası olduğunu düşünüyor: “ABD’nin askeri, siyasi iddialarının gerçek yeteneklerinin ötesine geçmiş olması”... “klasik bir imparatorluk çöküş süreci sergiliyor” (New York Times). 

“IV. kriz” ABD hegemonyasının sonuna gelindiğini gösteriyor ama daha fazlası da var. Bu enerji krizi yalnızca fosil yakıt rejiminin sürdürülemezliğine değil bu rejimin ürünü iklim krizine, jeopolitik darboğazlar (ticaret yolları) üzerinden gelişmekte olan bir gıda krizine de işaret ediyor: Hürmüz Boğazı kapanınca enerji ve gıda güvenliği sorunları kesişti. Kesişme noktasında Çin’in sergilediği profil, ABD hegemonyası sonrası düzene ilişkin önemli ipuçları sunuyor.

10 YILLIK PLAN!

Çin, dünyanın en büyük tahıl, et üretim sistemine sahip. Ancak 2001’de Dünya Ticaret Örgütü’ne katıldıktan sonra giderek daha fazla ithalata bağımlı hale gelmiş; tarımda dış ticareti açığı geçen yıl 124 milyar dolar olmuş.

Çin’in geçen ay açıkladığı 10 yıllık tarımsal gelişme master planı, o bağımlılık ilişkilerini kırmayı amaçlıyor. Global Times’ın aktardığına göre Çin Komünist Partisi Merkez Komitesi ve Devlet Konseyi Genel Ofisi tarafından hazırlanan master plan...

(...)

yazının tamamını okumak için

Almanya: Ya gerçekten normalleşirse?

 

Perşembe günü, Almanya’nın yeniden silahlanmaya başladığına dikkat çekmiştim. Almanya’da yaşayan bir Türk okurum beni uyardı: “Kaygılanacak bir şey yok, Almanya normal bir devlet oluyor.” İçimden “Aman ne istediğinize dikkat edin, ya gerçekleşirse” demek geldi. Geçmişte Almanya’nın her “normalleşme” denemesi Avrupa, hatta dünya için pek de hayırlı olmamıştı. Bu kez için de iyimser olmak zor!

NORMALLEŞME Mİ?

Normalleşme! Bunu iki Almanya (egemen sınıflar/seçkinleri+halk sınıfları+göçmen azınlıklar) birleşirken de duyduk. Thatcher, birleşmeye karşı çıktı, “Daha büyük bir Almanya tüm uluslararası durumun istikrarını baltalayabilir ve güvenliğimizi tehlikeye atabilir” diyerek uyardı. Bu kaygılara karşılık “Merak edilecek bir şey yok normalleşiyor” deniyordu. Birleşmeden sonra, Almanya (egemen sınıflar/ seçkinleri) kendini “sivil güç” olarak tanımladı: Ordusunu büyütmedi, silah üretim ve ihracatını sınırlı tuttu, NATO içinde, askeri liderlik iddialarından bilinçli olarak uzak durdu. Finansal krizin sergilediği gibi Avrupa Birliği içinde en etkili ekonomik karar verici konumuna gelmiş olsa bile “Büyük Almanya” korkuları yatıştı.

“Normalleşme” söylemi yine gündemde ancak bu kez başka bir kaygıyı yatıştırmaya çalışıyor: Almanya’nın savunma bütçesi yıllık 189 milyar dolar ile hızla artarak dünyada dördüncü sıraya yükseliyor. 

(...)

Dahası, bu “normalleşme” dünyada büyük güçlerin rekabeti hızlanırken eski Alman Dışişleri Bakanı Joschka Fischer, Le Monde’daki yazısında “ABD Başkanı Trump ve MAGA hareketi, ittifakı (NATO) ya resmen terk edecek ya da ihmal ve küçümsemeyle içini boşaltacak, NATO’nun dağılması çoktan başladı” derken yaşanıyor. Fischer, yazısında uyarıyordu: “ABD’nin I. Dünya Savaşı sonrası Avrupa’dan çekilmesi Hitler’in yükselişinin yolunu açmıştı.” 

(...)

“Normalin” doğasında iki dinamik var: 1) Kültürel, entelektüel olarak erken “olgunlaşmanın” ama siyasi ve ekonomik olarak geç uluslaşmanın, buna karşılık hızlı sanayileşmenin üretmiş olduğu kültür-“kan-toprak-disiplin” milliyetçiliği; 2) Büyük bir kapitalist ekonominin, iç çelişkilerinin yarattığı kriz eğilimleri.

(...)

Yazının tamamını okumak için tıklayınız