Monday, November 16, 2026

Devrimler çağında mıyız?

 

Dünyanın birçok ülkesinde kitleler sokakta, “Eskisi gibi yönetilmek istemiyoruz” diyorlar. İklim krizi aldı başını gidiyor. Yeni fantastik teknolojiler, akıllı makineler, trilyoner psikopatlar, arızalar, kazalar, şirket skandalları dünya medyasının ekranlarını dolduruyor. Gözlerimiz kamaşıyor, gerçek ile sahte arasındaki sınır hızla eriyor: “Yönetenler eskisi gibi yönetemiyorlar.” 

YENİ DAR BOĞAZLAR 

Son iki yılda teknoloji dünyasında, CrowdStrike’ın sıradan bir yazılım güncellemesi yaklaşık 8.5 milyon bilgisayarın çökmesine yol açtı; uçuşlar, hastaneler, bankalar ve limanlar etkilendi. Bu hafta Microsoft’un yaşadığı küresel kesinti, 70’ten fazla ülkede geniş bir alanı etkiledi. Avrupa’da süpermarketlere düzenlenen siber saldırılar gıda stoklarının bozulmasına, ABD’de hava trafik kontrol sistemlerindeki arıza ülke çapında uçuşların durmasına neden oldu. Nvidia CEO’su Jensen Huang’ın özel hayatına ilişkin skandal da bu tabloya eklendi.

Dijitalleşme, internet, yapay zekâ, üretici güçlerin yeni gelişme düzeyini temsil ediyor: Üretim, ticaret, lojistik, finans ve bilgi dolaşımı, sınırları aşan devasa bir dijital altyapı yarattı; üretim ve yaşam giderek daha fazla toplumsallaşırken piyasa rekabeti ve kâr makinesi, bilgi işlem gücünü, veri merkezlerini, bulut hizmetlerini ve dijital güvenlik sistemlerini az sayıda büyük şirketin elinde yoğunlaştırdı. Böylece küresel ekonominin işleyişi, özel şirketlerin kontrolündeki yeni teknolojik dar boğazlara bağımlı hale geldi.

(...).

ÜRETİM İLİŞKİLERİ, ÜRETİCİ GÜÇLERİN GERİSİNDE 

İnternetin ilk tasarımındaki temel fikir dağıtıklık, ademimerkeziyet ve yedeklilikti. Ancak piyasa mantığı, “kâr makinesi”, ölçek ekonomileri, bilgi işlem gücünü, veri depolamayı, dijital güvenliği giderek daha az sayıda şirketin elinde topladı. Böylece toplumsal olarak birbirine daha fazla bağlanan bir üretim sistemi, özel mülkiyet altında yeni tekelleşme merkezleri yarattı.

Yapay zekâdaki büyük yatırım dalgasına bağlı olarak teknolojik kapasite hızla büyürken bu kapasiteyi özel şirketler için sürdürülebilir kâra dönüştürmek giderek zorlaşıyor. Bir yanda devasa veri merkezleri ve enerji tüketimi, borsa balonu; diğer yanda hızla ucuzlayan teknolojiler: Üretici güçlerin gelişmesi, mevcut mülkiyet ilişkileri içinde aşırı yatırım ve kârlılık sorunu üzerinden kriz dinamiklerini besliyor.

(...)

Karşımızda, salt teknik arızalar, siber saldırılar ya da kişisel skandallardan oluşan bir kaos yok, üretici güçlerle üretim ilişkileri arasındaki tarihsel çelişkinin, “Şimdi devrimler çağıdır” diyen güncel bir görünümü var.

(...)

yazının tamamını okumak için tıklayınız

No comments: